Evdalê Zeynikê Kimdir Hayatı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Evdalê Zeynikê (1800–1913)
Kürt Dengbêjlik Geleneğinin Pîri

Doğumu ve Ailesi

Evdalê Zeynikê, 1800’lü yılların başında Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki Ağrı vilayetinin Tutak ilçesine bağlı Cemalwêrdi köyünde dünyaya geldi. Babası Mustefayê Hesenê Silêman, annesi Zeynê’dir. Henüz üç yaşındayken babasını kaybeden Evdal, annesi tarafından büyütüldü.

Dengbêjliğe Girişi ve Sarayla İlişkisi

Evdal, genç yaşta sözlü anlatım yeteneğiyle dikkat çekti ve dönemin önemli yerel yöneticilerinden Sürmeli Mehmet Paşa’nın divanına dengbêj olarak kabul edildi. Sürmeli Mehmet Paşa, Doğubeyazıt’taki İshak Paşa Sarayı’nın torunuydu. Evdal, Paşa’nın koruması ve desteğiyle uzun yıllar boyunca dengbêjlik yaptı.

Kozanoğlu İsyanı ve “Xozan Daxê”

1865 yılında Osmanlı Devleti, Adana’daki Kozanoğlu İsyanı’nı bastırmak için Sürmeli Mehmet Paşa’dan yardım istedi. Paşa, aşiretinden silah tutabilen erkeklerle birlikte Adana’ya gitti; Evdal de onunla birlikteydi. Bu çatışmadan sağ dönebilen az sayıdaki kişiden biri olan Evdal, yaşananları “Xozan Daxê” adlı klamında destanlaştırdı. Aynı savaşı Türk halk ozanı Dadaloğlu da kendi şiirlerinde işlemiştir.

Sözlü Atışmalar ve Sanatsal Rekabet

Evdalê Zeynikê’nin ünü, yalnızca klamlarıyla değil, aynı zamanda yaptığı sözlü atışmalarla da yayılmıştır. En meşhurlarından biri, Ermeni dengbêj Gulê ile Ağrı’nın Hamur ilçesinde gerçekleştirdiği üç gün üç gece süren atışmadır. Bu edebi düelloyu Evdal kazanmış, ancak Gulê’nin evlenme teklifini, evli ve mutlu bir hayatı olduğu gerekçesiyle nazikçe reddetmiştir. Bu olayın ardından Sürmeli Mehmet Paşa, yıllardır yanında olan Gulê’yi bırakıp Evdal’i baş dengbêj olarak divanına almıştır.

Bir diğer önemli atışması, Tarxanê Qelenyê’nin dengbêji Şêx Silê ile olmuştur. Bu sözlü mücadele bir hafta sürmüş ve Evdal galip gelmiştir.

Aile Hayatı ve Temo’nun Hikâyesi

Evdal, eşi Ayşe ile mutlu bir evlilik sürdürmüştür. Bir gün, Acemler ile Türkler arasında çıkan çatışmalardan kaçarken yol kenarında terk edilmiş bir bebek bulmuş, onu evlat edinmiştir. Bu çocuğa, yakın dostu Temoyê Egîd’in adını vererek “Temo” ismini koymuştur. Evdal’ın birçok klamında geçen, sevgiyle andığı Temo, bu evlatlıktır.

Ölümü ve Mirası

Evdalê Zeynikê, torunu Emerê Zeynê’nin aktardığına göre 1913 yılında 110 yaşında vefat etti. Hayatı boyunca sözlü Kürt edebiyatının en güçlü temsilcilerinden biri olarak kabul edildi. Dengbêjlik geleneğinde “Pîr” (usta, öncü) unvanıyla anıldı. Klamları, sözlü tarih ve edebiyat açısından büyük bir kültürel miras olarak kuşaktan kuşağa aktarıldı.