Seyadê Şamê Kimdir Hayatı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Seyadê Şamê (1922–1991)
Kürt Dengbêj Geleneğinin Sürgünle Yoğrulmuş Sesi

Erken Yaşamı ve Kökeni
Seyadê Şamê, 1922 yılında Türkiye’nin Ağrı iline bağlı Doğubayazıt (Bazîd) ilçesinde dünyaya geldi. Kürt halk müziğinin sözlü anlatım geleneği olan dengbêjlik kültürünün önemli temsilcilerinden biri olarak yetişti. Ailesiyle birlikte yaşadığı bu coğrafya, onun sanatının ve kimliğinin temelini oluşturdu.

Sürgün ve Tutuklamalar
1942 yılında pasaportsuz olarak İran sınırında yakalanan Seyadê Şamê, Erzurum Cezaevi’ne gönderildi. Kısa süre sonra serbest bırakıldı ancak ailesiyle birlikte Çorum’un Alaca ilçesine sürgün edildi. Alaca’da yeniden tutuklandı ve “devlet aleyhine casusluk” suçlamasıyla tekrar Erzurum Cezaevi’ne konuldu.

Cezaevi Firarı ve İran’a Kaçış
Cezaevinde askerlik yapan Bazîd’li bir askerin yardımıyla hücre penceresinin demir parmaklıklarını keserek firar etti. 1944 kışında yaya olarak Türkiye sınırını aşıp İran’a geçti. Ancak İran, o dönemde Sovyetler Birliği’nin işgali altındaydı. 1946’da Sovyetler çekilirken, Seyadê Şamê de birçok kimliksiz insanla birlikte Sovyetler Birliği’ne götürüldü.

Sibirya Sürgünü ve Sovyet Vatandaşlığı
Sovyetler Birliği’ne geçtikten sonra vatandaşlık aldı. Ancak burada da rahat yüzü görmedi. Türk casusu olduğu iddiasıyla tutuklandı ve Sibirya’ya sürüldü. On bir yıl boyunca Sibirya’daki kamplarda yaşadı. Stalin’in ölümünden sonra çıkan genel afla serbest bırakıldı ve Ermenistan’ın başkenti Erivan’a yerleşti.

Erivan Radyosu ve Sanat Hayatı
Erivan’da bir arkadaşının tavsiyesiyle Erivan Radyosu’nun Kürtçe bölümünde ses sanatçısı olarak çalışmaya başladı. Güçlü sesi ve dengbêjlik geleneğine olan hâkimiyeti sayesinde kısa sürede tüm Kürt halkı tarafından tanındı. Özellikle “Apo” adlı stranıyla büyük beğeni topladı. Bu eser, amcasına duyduğu derin sevginin bir ifadesiydi.

Aileyle Yeniden Buluşma
Cezaevinden firarından 15 yıl sonra, bir çocuk “Seyad amca Erivan radyosunda stran söylüyor” diyerek ailesine müjde verdi. Ancak ailesi bu habere önce inanmadı. 1990 yılına kadar Sovyetler’e gitme imkânı bulamayan ailesi, nihayetinde Erivan’a giderek Seyadê Şamê ile buluştu.

Zülfinaz ile Yarım Kalan Aşk
1991 yılında, 50 yıl aradan sonra doğduğu topraklara, Bazîd’e döndü. Evine vardığında, sırtını duvara yaslamış yaşlı bir kadını fark etti. “Bu bacım kim?” diye sorduğunda, akrabaları onun yıllar önce nişanlandığı ve kendisini bekleyen Zülfinaz olduğunu söylediler. Seyadê Şamê gözyaşlarına boğuldu, utancından Zülfinaz’ın yüzüne bile bakamadı. Bu duygusal karşılaşmadan sonra kısa süre içinde Erivan’a geri döndü.

Ölümü ve Mirası
Yaklaşık bir ay sonra ailesine gelen bir mektupta Seyadê Şamê’nin vefat ettiği bildirildi. Zülfinaz ise hâlen hayattadır ve İstanbul’da yaşamaktadır.

Seyadê Şamê’nin en bilinen eserlerinden biri olan “Apo” stranı, amcasına duyduğu özlemi dile getirirken; “Esmer Eman” adlı eseri ise Zülfinaz’a adanmış, 49 yıllık ayrılığın hüznünü taşımaktadır.

Seyadê Şamê’nin hayatı, yönetmen Keremo tarafından “Qulingê Bîrîndar” (Yaralı Turna) adlı belgesel filme konu edilmiştir. Filmin İstanbul galası 17 Mayıs Çarşamba günü Caddebostan Kültür Merkezi’nde yapılmıştır. Belgesel, onun sürgünlerle, firarlarla ve stranlarla örülü yaşamını gözler önüne sermektedir.