Mihemed Arif Cizîrî Kimdir Hayatı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Mihemed Arif Cizîrî (1912–1986)
Kürt sözlü kültürünün yaşayan hafızası, dengbêj geleneğinin abidevi sesi

Erken Yaşam ve Aile Kökeni

Mihemed Arif Cizîrî, 1912 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde, Cizre’nin Ali Bey Mahallesi’nde (Mîr Elî) dünyaya geldi. Kuzey Kürdistan’da “Mihemed Arif Cizîrî” olarak tanınırken, Güney, Batı ve Doğu Kürdistan’da “Mihemed Arifê Cizrawî” adıyla anıldı. Babası Osmanlı ordusu tarafından savaşa alınmış ve geri dönememiştir. Bu nedenle Arif, annesi Edlayê tarafından büyütüldü. Annesi, mevlütlerde ve kına gecelerinde klam söyleyen bir kadındı; bu geleneksel müzikle erken yaşta tanışması, onun ilerideki sanat yaşamının temelini oluşturdu.

Politik Çalkantılar ve Gençlik Yılları

1925 yılında patlak veren Şeyh Said İsyanı’nın ardından başlayan baskı dalgası sırasında, henüz 13 yaşında olan Mihemed Arif de tutuklandı. Kürdistan Teali Cemiyeti başkanı Seyyid Abdülkadir ve arkadaşlarının göstermelik bir mahkeme süreciyle 27 Mayıs 1925’te idam edildiği bu dönemde, Arif de cezaevine gönderildi. Ancak 1928 yılında çıkarılan genel af sayesinde, çocuk yaşı göz önünde bulundurularak 17 yaşında serbest bırakıldı.

Güney Kürdistan’a Göç ve Hayat Mücadelesi

Ekonomik zorluklar nedeniyle Kuzey Kürdistan’dan Güney Kürdistan’a kaçak yollarla geçen Arif, burada yeni bir yaşam kurmaya çalıştı. Ünlü dengbêj Evdlcelîl Nuranê’nin evinde bir süre kalarak hem barınma ihtiyacını giderdi hem de müzik çevresine adapte oldu. Behdînan, Zaho ve Duhok’ta yaşadı. Geçimini sağlamak için önce sünnetçilik yaptı, ardından küçük bir lokanta açarak işletmecilikle uğraştı.

Aile Hayatı

1932 yılında Hakkarili bir kadınla evlendi. Bu evlilikten bir kız ve bir erkek çocuğu dünyaya geldi. Ailesiyle birlikte Duhok’ta yaşamını sürdürdü.

Sanat Yaşamı ve Kayıtlar

Mihemed Arif’in müzik kariyeri, 1934–35 yıllarında Ebu Kelb adlı müzik şirketinin desteğiyle başladı. Bu dönemde, Kürt müziğinin öncü kadın seslerinden Meryem Xan ile birlikte klamlar seslendirdi. Bu kayıtlar, Bağdat Radyosu’nun henüz kurulmadığı bir dönemde yapıldı. 1946–47 yıllarında Remezanê Cizîrî, Hesenê Hemdanî ve Zawayê Hesenê Hemdanî Earo ile birlikte bir müzik grubu kurarak sahne aldı.

1949 yılında Bağdat Radyosu’nda ilk kez sesi kaydedildi. “Xezal Xezal” adlı klamı radyoda yayımlandığında, sesi tüm Kürdistan’da yankı buldu. Bu başarı üzerine Bağdat Radyosu’ndan gelen teklifi kabul ederek 1949–1974 yılları arasında kurumda çalıştı. Bu süreçte yüzlerce klam seslendirdi ve Kürt müziğinin arşivsel belleğine büyük katkı sundu. 1974 yılında emekli oldu.

Uluslararası Etkinlikler ve Hac Yolculuğu

1960’lı ve 70’li yıllarda Lübnan, Kuveyt ve Suriye gibi ülkelerde konserler verdi. Bu turneler, Kürt müziğinin sınır ötesi tanınırlığını artırdı. 1979 yılında Hac farizasını yerine getirmek üzere Mekke’ye gitti. Dönüşünde sanat yaşamına devam etti.

Sanatsal Miras ve Klamları

Mihemed Arif Cizîrî, 60’tan fazla kaset yayımlayarak dengbêjlik geleneğini kayıt altına alan öncülerden biri oldu. Klamlarında aşk, gurbet, doğa, toplumsal acılar ve Kürt halkının direnişi gibi temaları işledi. En bilinen eserleri arasında şunlar yer alır:

Xezal, Xirabo, Siwaro, Pismamo, Yar dilo, Ez Xezal im
Bêrîvanê, Befr barî, Bavê Fexrê, Hesenîko, Koçerê
Gulê Mehrumê, Şevên Nîsanan, Diyarbekir, Çiyayê Kurdistanê

Sanatçı Dostlukları ve Etkileşimleri

Mihemed Arif, döneminin birçok önemli Kürt sanatçısıyla yakın ilişkiler kurdu. Elî Merdan, Resol Gerdî, Hesen Zîrek, Tahir Tofîq, Cemîl Beşîr, Meryem Xan, Fewzîye Mihemmed ve Nesrîn Şêrwan gibi isimlerle dostluklar geliştirdi. Bu ilişkiler, hem sanatsal üretimini zenginleştirdi hem de Kürt müziğinin kolektif belleğini güçlendirdi.

Ölüm ve Anı

1986 yılında Duhok’ta hayata veda eden Mihemed Arif Cizîrî, Şêxika Mezarlığı’na defnedildi. Ardında bıraktığı eserler, Kürt halkının hafızasında ve müzik tarihinde silinmez izler bırakmıştır. Onun sesi, yalnızca bir sanatçının değil, bir halkın acılarını, sevinçlerini ve direnişini taşıyan bir yankı olarak yaşamaya devam etmektedir.