Ehmedê Xanî Kimdir Hayatı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Ahmed-i Hânî (1651–1707?)

Doğumu ve Ailesi:

Ahmed-i Hânî, Hicrî 1061 / Miladî 1651 yılında Ağrı’nın Doğubayazıt ilçesinde doğdu. Babası İlyas, dedesi Iyaz (Eyaz), büyük dedesi ise Rüstem’dir. “Hânî” lakabını, Hakkâri yakınlarındaki Han köyünden, Hani aşiretinden ya da Haniyan ailesinden aldığı düşünülmektedir. Hân aşireti, 16. yüzyılda Hakkâri’den Van’a, oradan Doğubayazıt’a göç etmiştir.

Eğitimi ve İlmi Hayatı:

İlk eğitimini babası ve ağabeyinden alan Ahmed-i Hânî, öğrenimine Doğubayazıt’taki Muradiye Gulgûn Medresesi’nde devam etti. Arapça, belagat, dini ilimler ve astronomi eğitimi aldı. Ahlat, Bitlis, Botan ve Mezopotamya medreselerinde eğitimini sürdürdü. Bağdat, Şam, Halep ve İran’da uzun yıllar öğrenci olarak bulundu. Suriye’de Antik Yunan felsefesi, Mezopotamya ve İran’da tasavvuf, İslam felsefesi, astronomi ve sanat teknikleri üzerine yoğunlaştı. Kâbe’yi tavaf ettiği ve Mısır’a gittiği eserlerinden anlaşılmaktadır.

Görevleri ve Yaşamı:

Hicrî 1081’de, henüz 20 yaşındayken Beyazıt’ta Divan Katibi olarak görevlendirildi. Daha sonra bu görevden ayrılarak kendini ilme adadı. Cizre’de yaşadığı ve ünlü eseri Mem û Zîn’i burada kaleme aldığı rivayet edilir. Doğubayazıt’ta Muradiye Camii’nde imamlık yaptı, Bayazıt Mîri Mîr Muhammed’in divan kâtipliğini üstlendi. Mîr’in ölümü üzerine yazdığı mersiye, ona duyduğu derin sevgiyi yansıtır. Ayrıca Mîr adına İran Serdârı ile yapılan bir anlaşmaya imza attığı bilinmektedir.

Eserleri ve Etkisi:

Ahmed-i Hânî, eserlerini çoğunlukla ana dili olan Kürtçe ile kaleme almıştır. Arapça, Farsça ve Türkçe’ye de hâkimdir. Tasavvuf, irfan ve edebiyat alanında derinlikli şiirler yazmış, ancak klasik bir tarikat kurmamıştır. Nakşibendiyye ve Kadiriyye gibi tarikatlar üzerinde etkili olmuştur. En bilinen eseri, Kürt edebiyatının başyapıtlarından sayılan Mem û Zîn’dir. İsmâil Bâyezîdî, Şerîf Han Cûlâmergî ve Murâd Hân Bâyezîdî gibi isimler üzerinde derin etkiler bırakmıştır.

Vefatı ve Mirası:

Ebcet hesabına göre Hicrî 1119 / Miladî 1707 yılında vefat ettiği kabul edilir. Ancak bazı tarihçiler vefat tarihini 1736 veya 1737 olarak da belirtmektedir. Mezarı, İshak Paşa Sarayı’nın 500 metre doğusundadır. 1990–1991 yıllarında Doğubayazıt halkı ve belediyesi tarafından üzerine bir kümbet inşa edilmiştir. Mezarı, günümüzde hem bir mesire hem de ziyaret yeri olarak halkın ilgisini çekmektedir.