Peru’da Yaşamış Bir Uygarlık: İnkalar

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İnkalar, Güney Amerika’nın And Dağları’nda, özellikle de günümüzdeki Peru’da gelişmiş olan, Amerika kıtasının Kolomb öncesi dönemdeki en büyük imparatorluğudur.

Tarihçe ve Yönetim

Yükseliş

İnka uygarlığı, efsaneye göre ilk hükümdar Manco Capac tarafından Cusco vadisinde kuruldu. Büyük bir imparatorluk haline gelmesi ise 15. yüzyılın ortalarında, özellikle Pachacuti (1438-1471) döneminde başladı. Pachacuti, fetihler yoluyla küçük bir krallığı devasa bir imparatorluğa dönüştürdü ve imparatorluğun yapısını (Tawantinsuyu – Dört Bölgenin Ülkesi) kurdu.

Tawantinsuyu

İmparatorluk, merkezinde Cusco’nun bulunduğu dört büyük idari bölgeye (suyu) ayrılmıştı: Chinchaysuyu, Antisuyu, Cuntisuyu ve Collasuyu. Bu yapı, geniş toprakların merkezi olarak yönetilmesini sağlıyordu.

Yönetim Sistemi

Sapa İnka: İmparatorluğun mutlak yöneticisi ve tanrı (Güneş Tanrısı İnti’nin oğlu) olarak kabul edilirdi.
Mita: İmparatorluğun temelini oluşturan zorunlu kamu hizmeti sistemi. Vatandaşlar vergi yerine, belirli bir süre devlet için çalışırdı (yol yapımı, tarım, askerlik vb.).
Quipu: İnkaların karmaşık muhasebe, kayıt tutma ve belki de hikaye anlatma sistemi. Farklı renklerde ve düğüm sayılarında iplerden oluşurdu.
Mühendislik ve Mimari
İnkalar, taştan yapılmış etkileyici ve sismik aktiviteye dayanıklı yapılarıyla tanınır. Taşları harç kullanmadan ustaca birbirine kenetlerlerdi.
Machu Picchu: En ünlü örneği, And Dağları’nın zirvesinde inşa edilmiş bir kraliyet malikanesi veya kutsal alandır.
İnka Yolu Ağı (Qhapaq Ñan): İmparatorluğun 40.000 kilometreden fazla uzayan, inanılmaz bir mühendislik harikası olan yol sistemidir. Bu yollar haberleşme (koşucular/chasqui) ve ordu hareketleri için hayati önem taşıyordu.
Tarım
And Dağları’nın zorlu coğrafyasında, teraslama (setleme) sistemini kullanarak etkili bir tarım gerçekleştirdiler. Patates, mısır, kinoa ve fasulye temel ürünlerdi.
Din ve Kültür
İnançlar
İnka dini politeistti ve doğa güçlerine odaklanıyordu.
İnti: Güneş Tanrısı ve en önemli tanrıydı. Sapa İnka’nın atası kabul edilirdi.
Viracocha: Yaratıcı Tanrı.
Pachamama: Toprak Ana.
Huaca: Tapınakları, dağları, mağaraları veya heykelleri içeren kutsal kabul edilen herhangi bir nesne, yer veya varlık.
Sosyal Yaşam
Toplum, Ayllu adı verilen büyük aile veya klan birimleri etrafında örgütlenmişti. Ayllu, toprakları ortaklaşa tutar ve karşılıklı yardım esasına göre çalışırdı.
Çöküş
İmparatorluk, 1532 yılında İspanyol fatihlerin (konkistadorlar), özellikle de Francisco Pizarro’nun gelişiyle hızla çökmeye başladı. Çöküşün temel nedenleri şunlardır:
İç Savaş: Pizarro geldiğinde, imparatorluk Huáscar ve Atahualpa kardeşler arasındaki yıkıcı bir taht savaşından zayıflamıştı.
Hastalıklar: Avrupalıların getirdiği çiçek hastalığı gibi salgınlar, yerel halkın büyük bir kısmını öldürerek imparatorluğu savunmasız bıraktı.
Teknolojik Üstünlük: İspanyolların çelik silahları, atları ve ateşli silahları vardı.
Atahualpa’nın Yakalanması: Pizarro, imparator Atahualpa’yı hileyle yakaladı ve fidye ödenmesine rağmen idam etti, bu da merkezi otoriteyi yok etti.
İmparatorluğun son kalıntısı 1572’de düştü.
İnkalar, dağlık bir coğrafyada geliştirdikleri muazzam mühendislik, idari ve tarımsal sistemlerle tarihin en dikkat çekici uygarlıklarından biri olarak kabul edilir.