Bin Yıllık Sessizlik Bozuldu: Arabistan’da Çita Genomu Ortaya Çıktı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

 Suudi Arabistan’ın ıssız çöl mağaralarında keşfedilen mumyalaşmış çita kalıntıları, Arap Yarımadası’nda bir zamanlar var olmuş ancak günümüzde nesli tükenmiş bir çita popülasyonunun izini sürmemizi sağlıyor. 2022 yılında Suudi Arabistan Ulusal Yaban Hayatı Merkezi’nin yürüttüğü bir keşif sırasında bulunan bu kalıntılar, bölgedeki çitaların evrimsel geçmişine ve gelecekteki koruma çabalarına ışık tutuyor.

Gizemli Mağaralarda Tarih Öncesi Bir Keşif

Suudi Arabistan’daki Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden ekolog Carlos Duarte’nin de dahil olduğu araştırma ekibi, ülkenin uzak ve erişimi güç mağaralarında yürüttükleri keşif sırasında yedi adet mumyalaşmış çita buldu. Bu çitaların bazıları yaklaşık 130 yıllıkken, bazıları neredeyse 2.000 yıllık. Mağaraların kuru, serin ve karanlık ortamı, bu büyük kedilerin doğal yollarla olağanüstü bir şekilde korunmasını sağlamıştı.

Araştırmacılar yalnızca mumyaları değil, aynı zamanda 4.000 yıl öncesine tarihlenen 50’den fazla çita iskeleti de ortaya çıkardı. Bu bulgular, Arap Yarımadası’nda çitaların uzun süreli bir varlığına işaret ediyor. Duarte, “Bu mağaralarda çok ama çok sayıda çita kuşağı yaşamış” diyerek keşfin büyüklüğünü vurguluyor.

Genetik Kodda Saklı Tarih

Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan genetik analizler, bu mumyalaşmış çitaların günümüzde hâlâ yaşayan iki alttürle — Asya çitası (Acinonyx jubatus venaticus) ve Kuzeybatı Afrika çitası (Acinonyx jubatus hecki) — yakın akraba olduğunu ortaya koydu. Kaliforniya Üniversitesi Santa Cruz’daki Paleogenomik Laboratuvarı’ndan Molly Cassatt-Johnstone, “Bu mumyalaşmış örnekleri kurtarmak ve onlardan paleogenomik veri üretmek, kritik derecede tehlike altındaki bir alttürü anlamamız için çok büyük bir katkı” diyor.

Bu bulgular, Suudi Arabistan’da çitaların yeniden doğaya kazandırılması için önemli bir dayanak oluşturuyor. Zira ülkede çitalar 1970’lerde yerel olarak yok olmuştu.

Arabistan’ın Kaybolan Simgesi

Tarih boyunca çitalar, Arabistan Yarımadası’nda krallara hediye edilen, avcılıkta kullanılan prestijli hayvanlardı. Ancak zamanla spor amaçlı avlanmaları ve avladıkları türlerin azalması, bu zarif kedilerin bölgedeki nüfusunu hızla düşürdü. Bugün dünya genelinde yalnızca yaklaşık 7.000 çita kaldı ve bu sayı, tarihsel yayılışlarının sadece %9’una denk geliyor.

Duarte, çitaların yerel yok oluşlarından önce çöl sıcağından kaçmak için mağaralara sığındığını, burada dışkı ve av kalıntılarının da bulunduğunu belirtiyor. Bu da mağaraların yalnızca geçici sığınak değil, aktif yaşam alanları olduğunu gösteriyor.

Koruma İçin Genetik Rehber

Araştırmalar, Suudi Arabistan’da bir zamanlar yalnızca Asya çitasının yaşadığına dair yaygın inancı sorgulatıyor. Bugün doğada 30’dan az Asya çitası kaldı ve hepsi İran’da yaşıyor. Bu nedenle, Suudi Arabistan’da yeniden popülasyon oluşturmak için bu alttürün kullanılması pek mümkün görünmüyor.

Buna karşılık, Kuzeybatı Afrika çitası yaklaşık 400 birey ile daha erişilebilir durumda ve bir kısmı esaret altında üretiliyor. Duarte ve ekibi, bu alttürün genetik olarak Suudi Arabistan’daki tarihî çitalarla benzerlik taşıdığını ve yeniden doğaya kazandırma çabalarında kullanılabileceğini savunuyor.

Cassatt-Johnstone’un sözleriyle: “Bölgedeki çitaların ekolojik ve evrimsel tarihini ne kadar iyi bilirsek, bilinçli koruma kararları almaya o kadar hazır oluruz.”

 Bu çarpıcı keşif, yalnızca geçmişin sırlarını aydınlatmakla kalmıyor; aynı zamanda gelecekteki koruma stratejileri için de umut vadediyor. Arap Yarımadası’nın serin mağaralarında saklı kalan bu sessiz tanıklar, çitaların kayıp tarihine ve olası bir geri dönüşüne dair güçlü ipuçları sunuyor.