Pamirler: Orta Asya’nın Zirvesinde Kimliğini Koruyan Bir Halk

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Orta Asya’nın en yüksek dağ silsilelerinden biri olan Pamir Dağları’nın eteklerinde, binlerce yıldır varlığını sürdüren bir halk yaşıyor: Pamirler. Tacikistan, Afganistan, Çin ve Pakistan sınırlarının kesiştiği bu zorlu coğrafyada, kendi dillerini, inançlarını ve kültürel kimliklerini koruyarak günümüze ulaşan Pamir toplulukları, bölgenin en özgün etnik gruplarından biri olarak dikkat çekiyor.

Dağların Ardında Bir Halk

Pamirler, adlarını yaşadıkları coğrafyadan alıyor. Pamir Dağları, Himalaya sisteminin kuzey uzantılarını oluşturan, yüksekliği ve sert doğasıyla bilinen bir sıradağlar topluluğu. Bu dağlar, Tacikistan’ın Dağlık Badahşan Özerk Bölgesi, Afganistan’ın Bedahşan Vilayeti, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ne bağlı Taşkurgan Tacik Özerk İlçesi ve Pakistan’ın kuzeyindeki Hunza, Brogil ve Kurumbar vadilerini kapsayan geniş bir alana yayılıyor. Bu dağlık bölgeler, tarih boyunca ulaşılması güç, izole yaşam alanları olarak Pamirlerin kültürel sürekliliğini korumasına olanak tanıdı.

Dillerin Sessiz Mirası

Pamirler, Hint-Avrupa dil ailesinin İran koluna bağlı Doğu İran dillerinden oluşan Pamir dillerini konuşuyor. Bu diller arasında Şugni, Vahani, İşkâşimi, Rüşani, Sarıkoli ve diğer lehçeler yer alıyor. Her biri, farklı vadilerde konuşulan, kendine özgü yapıları olan bu diller, UNESCO tarafından tehlike altındaki diller arasında sayılıyor. Pamirler, kendi dillerinde kendilerini “Pamiri” ya da “Bedahşani” olarak adlandırıyor. “Bedahşani” ifadesi, tarihî Bedahşan bölgesine yapılan bir atıf niteliği taşıyor.

Ancak bu dillerin kullanımı, yaşanılan ülkeye göre farklılık gösteriyor. Çin’deki Pamirler, asimilasyon politikaları nedeniyle günlük yaşamda Uygurca ve Çince konuşmak zorunda kalıyor. Afganistan’daki Pamirler ise Dari Farsçası ve kısmen Peştuca kullanıyor. Bu çokdillilik, bir yandan kültürel zenginliği artırsa da, Pamir dillerinin gelecek kuşaklara aktarımı açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor.

Kimlik ve Sınıflandırma Sorunları

Pamirlerin etnik kimliği, yaşadıkları ülkelerde farklı şekillerde tanımlanıyor. Çin’de yaşayan Pamirler, etnik olarak Tacik olmamalarına rağmen resmî olarak “Tacik” kimliğiyle sınıflandırılıyor. Bu durum, hem kültürel hem de siyasal düzeyde kimlik karmaşasına yol açıyor. Afganistan’da ise “etnik Pamirler” olarak tanınıyorlar. Üstelik Afganistan İslam Cumhuriyeti’nin eski millî marşında Pamirler, “Pāmiryān” adıyla ülkenin etnik gruplarından biri olarak anılıyor. Bu, onların ulusal kimlik içinde tanınan bir unsur olduğunu gösteriyor.

İnanç ve Ritüel Yaşam

Pamir halkının büyük çoğunluğu, İslam’ın Şii mezheplerinden biri olan Nizârî İsmailîlik inancına mensup. Bu mezhebin ruhani lideri olan Ağa Han, Pamir toplulukları için hem dini hem de kültürel bir referans noktası. İsmailîlik, özellikle bireysel yorumlara ve akıl yürütmeye verdiği önemle biliniyor. Bu yönüyle, Pamir topluluklarının tarih boyunca maruz kaldıkları dış baskılara karşı bir direnç mekanizması oluşturduğu düşünülüyor.

Bununla birlikte, 19. yüzyılda Sünni İslam’a geçen ve sayıları birkaç bini geçmeyen Sünni Pamiriler de varlığını sürdürüyor. Bu topluluklar, özellikle Pakistan’ın kuzeyindeki Brogil ve Kurumbar vadilerinde yaşıyor.

Giyimle Gelen Kimlik

Pamirlerin kültürel kimliği, yalnızca dillerinde ve inançlarında değil, giyim tarzlarında da kendini gösteriyor. Özellikle erkeklerin taktığı şapkalar, topluluklar arası kimlik ayrımında önemli bir rol oynuyor. Bir kişinin giydiği şapkaya bakarak, onun hangi köyden, vadiden ya da topluluktan geldiğini anlamak mümkün. Kadınların giyimleri de bölgesel farklılıklar gösteriyor; renkler, desenler ve kumaş türleri, yaşanılan coğrafyaya ve toplumsal statüye göre değişiklik arz ediyor.

Kültürel Üretim ve Sanat

Pamir halkı, müzik ve düşünce alanında da önemli isimler yetiştirmiştir. Bu isimler, yalnızca bölgesel değil, uluslararası düzeyde de tanınmaktadır:

Oleg Fesov: Müzisyen ve aktör, Pamir müziğini dünya sahnesine taşıyan isimlerden biri.
Davlat Khudonazarov: Yönetmen ve kültürel figür.
Muboraksho Mirzoshoyev: Modern Pamir müziğinin öncülerinden.
Daler Nazarov: Müzisyen ve aktör, Tacikistan’ın kültürel simgelerinden biri.
Abusaid Shokhumorov: Tarihçi ve filozof, Pamir halkının tarihsel belleğini yazıya geçiren önemli bir entelektüel.

Tehdit Altındaki Bir Kimlik

Pamirlerin karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri, kültürel asimilasyon ve dil kaybı. Özellikle Çin’deki Pamir toplulukları, devletin uyguladığı kimlik politikaları nedeniyle kendi dillerini ve geleneklerini yaşatmakta zorlanıyor. Afganistan’daki siyasi istikrarsızlık ve Pakistan’daki marjinalleşme de bu halkın kültürel sürekliliğini tehdit ediyor.

Buna karşın, Pamirler hâlâ dağların ardında, kendi ritüelleri, dilleri ve inançlarıyla yaşamaya devam ediyor. Onların hikâyesi, yalnızca bir etnik grubun değil, aynı zamanda coğrafyanın, tarihin ve kültürel direnişin de hikâyesi.