Çirmişler: Rusya’nın Ormanlarında Yaşayan Kadim Fin-Ugor Halkı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Rusya’nın İdil Nehri kıyılarında, ormanlarla kaplı topraklarda binlerce yıldır varlığını sürdüren Çirmişler — ya da daha yaygın bilinen adlarıyla Mariler — Fin-Ugor kökenli, kendine özgü dili, inancı ve kültürüyle dikkat çeken bir halktır. Ural dil ailesine mensup dilleri, doğayla iç içe geçmiş şamanist gelenekleri ve çok lehçeli yapılarıyla, Rusya’nın etnik mozaiğinde özgün bir yer tutmaktadırlar.

Nüfus ve Coğrafi Dağılım

2002 yılı verilerine göre Çirmişlerin toplam nüfusu yaklaşık 604.000 kişi olarak kaydedilmiştir. Bu nüfusun yaklaşık 324.400’ü Mari El Cumhuriyeti’nde, 105.829’u Başkurdistan’da, 19.500’ü ise Tataristan’da yaşamaktadır. Geri kalan nüfus, Rusya’nın farklı bölgelerine ve sınırlı ölçüde yurtdışına dağılmış durumdadır.

Çirmiş halkı, dört ana kavimden oluşur:

Dağ Çirmişleri: İdil Nehri’nin sağ kıyısında yaşarlar.
Toğay Çirmişleri: İdil’in sol yakasında yerleşiktirler.
Şarq Çirmişleri: Başkurdistan, Tataristan ve Ural bölgesinde bulunurlar.
Şimal-Ğarp Çirmişleri: Nijni Novgorod vilayetinde yaşarlar.

Bu kavimlerin her biri, kendine özgü lehçelere ve kültürel özelliklere sahiptir.

Mari El Cumhuriyeti: Çirmişlerin Kalbi

Çirmişlerin kültürel ve demografik merkezi olan Mari El Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu’na bağlı özerk bir cumhuriyettir. Doğu Avrupa Ovası üzerinde, İdil Nehri çevresinde yer alan bu bölge, 23.200 km²’lik yüzölçümüne sahiptir. Topraklarının %57’si ormanlarla kaplı olan Mari El, doğal kaynaklar açısından zengin olmamakla birlikte bataklık kömürü, kireçtaşı ve maden suları gibi sınırlı kaynaklara sahiptir.

İklimi ılımandır; kışlar soğuk ve karlı, yazlar ise sıcak geçer. Ocak ayı ortalama sıcaklığı -13 °C, temmuz ayı ortalaması ise +19 °C’dir.

1917 Sovyet Devrimi’nden sonra Mari El, tarihî topraklarının büyük bir kısmını kaybetmiştir. Günümüzde Çirmiş halkının %48,3’ü Mari El dışında, %4,1’i ise Rusya dışındaki ülkelerde yaşamaktadır.

Mari El’in etnik yapısı da çeşitlidir: nüfusun %47,5’i Rus, %42,9’u Mari, %6’sı Tatar ve %3,6’sı diğer 50 etnik gruba mensuptur. Yoşkar-Ola ve Voljsk gibi şehirlerde Ruslar çoğunluktayken, kırsal bölgelerde Mariler baskındır. Tatar nüfusu ise Baranga rayonunda %47,6’ya ulaşmakta; bölgede 19 Tatarca eğitim veren okul bulunmaktadır.

Dil: Ural Ormanlarının Sesi

Çirmişlerin konuştuğu Mari dili, Ural dil ailesine mensup Fin-Ugor dillerinden biridir. Kiril alfabesinin değiştirilmiş bir versiyonuyla yazılan bu dil, dört ana lehçeye ayrılır:

Tepe Mari: Volga Nehri’nin sağ kıyısında konuşulur.
Ova Mari (Meadow Mari): Kokshaga ve Volga nehirlerinin ova bölgelerinde konuşulur.
Doğu Mari: Vyatka Nehri’nin doğusunda konuşulur.
Kuzeybatı Mari: Kirov ve Nijniy Novgorod bölgelerinde konuşulur.

2002 nüfus sayımına göre 451.033 kişi Mari dilini konuştuğunu beyan etmiştir. Ancak özellikle Başkurdistan ve Tataristan’da yaşayan Çirmişlerin büyük bir kısmı Tatarcayı da akıcı biçimde konuşmaktadır. Bu iki dillilik, hem kültürel etkileşimin hem de asimilasyon baskılarının bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir.

İnanç: Doğayla Kurulan Kutsal Bağ

Çirmiş halkı, tarih boyunca şamanist inanç sistemlerini korumuş ve doğayla iç içe bir yaşam biçimi geliştirmiştir. Bu inanç sisteminde doğa, yalnızca bir çevre değil, kutsal ve canlı bir varlık olarak kabul edilir. İnsanlar doğaya zarar vermedikleri sürece onun koruyucu gücünden faydalanabileceklerine inanırlar.

Mari halkının geleneksel inancı, çok tanrılı bir yapıya sahiptir. En yüce tanrı, göklerde yaşayan Büyük Beyaz Tanrı (Ош Кугу Юмо, Osh Kugu Yumo) olarak bilinir. Diğer tanrılar arasında ateş tanrısı Tul Yumo ve rüzgar tanrısı Mardezh Yumo yer alır. Bu inanç sistemi, bireyin doğayla uyum içinde yaşamasını, doğaya saygıyı ve ritüel temelli bir yaşamı teşvik eder.

Sovyet döneminde bu inanç sistemi baskı altına alınmış, ancak günümüzde Mari halkı arasında geleneksel inançlarını sürdüren topluluklar hâlâ mevcuttur. Bu yönüyle Çirmişler, Avrupa kıtasında hâlâ yaşayan ender yerli pagan topluluklardan biri olarak kabul edilir.